Ham Nghi - Bao Dai

Manh mối bất ngờ, lịch sử được hé lộ

Bảo Đại và Hàm Nghi, cuộc gặp mặt đầu tiên và sau cùng

Liệu hai vị hoàng đế triều Nguyễn này đã từng gặp nhau bao giờ hay chưa? Người ta không tìm thấy ghi chép rõ ràng về việc ấy trong sử sách. Tất cả những thông tin có được chỉ là lời truyền miệng không rõ thực hư.

Cho tới ngày 27 tháng 10 vừa qua, một tiết lộ bất ngờ đã làm xôn xao giới Sử học. Ông Charles, con trai duy nhất của người quản gia Algérie rất thân cận với Hàm Nghi, đã thuật lại cuộc gặp mặt giữa hai vị vua triều Nguyễn mà cha ông từng có cơ duyên chứng kiến.

Hai vị hoàng đế chung một số phận

Ham Nghi - Bao Dai

Ít ai nhận ra rằng, Hàm Nghi và Bảo Đại – vốn được chọn làm vua theo những con đường hoàn toàn khác nhau lại có những điểm tương đồng kỳ lạ.

Hàm Nghi là vị vua đầu tiên trong nhóm ba vị vua chủ chiến chống Pháp của triều Nguyễn.

Bảo Đại lại là hoàng đế cuối cùng đại diện cho những nỗ lực hòa hiếu không thành công.

Ưng Lịch (tên húy của Hàm Nghi) sinh ngày 17 tháng 6 năm Tân Mùi, xuất thân là hoàng tộc nhưng lại sống cùng mẹ ruột nơi dân dã bần hàn. Chính sự thấu hiểu cuộc sống thường dân đã khiến các phụ chính đại thần Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết quyết định lập Ưng Lịch lên làm hoàng đế.

Là một vị vua trẻ tuổi nhưng Hàm Nghi đã sớm có tinh thần yêu nước, căm thù quân xâm lược. Khi còn tại vị, ông luôn tỏ rõ ý chí cương quyết và thái độ không cúi đầu trước người Pháp. Nhưng chỉ gần một năm sau khi Hàm Nghi lên ngôi, Trận Kinh thành Huế nổ ra, phe chủ chiến do Tôn Thất Thuyết cầm đầu thua cuộc. Hàm Nghi phải rời bỏ kinh thành, lên đường đi Tân Sở để lánh nạn. Từ đây, ông hai lần tuyên hịch Cần Vương, kêu gọi dân chúng tham gia chống Pháp.

Chỉ mới làm kháng chiến được ba năm, Hàm Nghi bị vây bắt khi mới mười bảy tuổi. Sau đó ông trở thành tù nhân và bị lưu đày sang Algérie. Ông trải qua phần đời còn lại tại đây, với nỗi hờn vong quốc mãi mãi không nguôi ngoai trong tâm trí.

Khác với Ưng Lịch, vì là con trai duy nhất của Khải Định nên từ nhỏ Vĩnh Thụy (tên húy của Bảo Đại) đã được bảo bọc trong nhung lụa và yêu chiều của hoàng tộc. Mới chín tuổi ông được gửi sang Pháp du học, tiếp thu nền giáo dục và lối sống Tây phương. Khi Khải Định qua đời, Vĩnh Thụy được tôn lên kế vị làm vua, lấy niên hiệu là Bảo Đại. Sau đó, ông trở lại Pháp để tiếp tục học tập “cách làm vua” theo quan điểm của “Mẫu quốc”. Phải sáu năm sau ông mới hồi loan về nước, chính thức trị vì trên ngai vàng.

Cách mạng tháng Tám thành công, Bảo Đại thoái vị và trở thành một công dân bình thường. Tuy nhiên, bắt đầu từ lúc này, ông liên lạc nhiều với người Pháp, cuối cùng đi đến quyết định thỏa hiệp, ký kết hiệp ước Vịnh Hạ Long. Năm 1949, Bảo Đại dựa vào Pháp thành lập Chính phủ Lâm thời của Quốc gia Việt Nam và lên làm Quốc trưởng. Đến cuối năm 1955 nhân lúc Bảo Đại đang ở Pháp, Ngô Đình Diệm đảo chính và phế truất ngôi Quốc Trưởng. Từ đây, ông vĩnh viễn mất cơ hội trở về chính quốc và bắt đầu cuộc đời vong xứ ở Pháp trong hơn bốn mươi năm.

Hai vị vua hơn kém nhau bốn mươi tuổi, cách nhau bốn thế hệ trị vì, và cùng đăng cơ khi mới mười ba tuổi. Mười bảy tuổi, một người đã bị bắt và trục xuất vì kiên cường chống đế quốc, một người vừa từ đế quốc trở về mang theo những cải cách và đổi mới theo phong cách Tây phương. Hai người yêu nước theo hai cách khác nhau, nhưng đáng tiếc đều sinh ra trong thời buổi loạn lạc và mang trong mình dòng máu của một hoàng tộc đang từng bước suy tàn. Sự chống cự của họ, một cương quyết, một nhu nhược, tất thảy đều quá nhỏ bé trước vòng quay số mệnh.

 

Cuộc gặp mặt đầu tiên và sau cùng

Theo như lời ông X, cuộc gặp mặt định mệnh giữa Hàm Nghi và Bảo Đại diễn ra hoàn toàn do Hàm Nghi chủ động yêu cầu.

“Cha tôi kể rằng khi hay tin Hoàng đế An Nam lên ngôi, Ông Hoàng (cách gọi Hàm Nghi) đã đích thân viết một bức thư cho vị vua này. Cha tôi được Người trao cho nhiệm vụ mang thư tới gặp Hoàng đế. Nhưng phải gần sáu năm sau đó, Hoàng đế An Nam mới từ Pháp sang thăm Người.”

Bảo Đại đăng cơ năm 1926, khi mới được mười ba tuổi. Kết hợp các sự kiện lại, giới Sử học xác định quãng thời gian diễn ra cuộc hội ngộ là vào năm 1932, trước thời điểm Bảo Đại hồi loan về nước, lúc này ông mười bảy tuổi. Nhưng cuộc gặp mặt ấy diễn ra vì nguyên cớ gì? Điều cấp bách nào đã thôi thúc Hàm Nghi tìm gặp Bảo Đại? Có nhân chứng lịch sử nào kịp chứng kiến và lưu giữ lại những tình tiết ẩn khuất trong cuộc gặp gỡ ấy hay chăng?

Một phân đoạn lịch sử dần dần được phơi bày ra ánh sáng. Dù sự thật đằng sau vẫn còn chìm trong màn sương mù mơ hồ của thời gian.

“Khi Ông Hoàng và Hoàng đế An Nam gặp nhau, cha tôi được giao nhiệm vụ đứng canh gác bên ngoài. Ông Hoàng rất tin tưởng ông. Và lý do hơn cả là vì Ông Hoàng nghĩ rằng cha tôi chỉ biết tiếng Pháp nên cũng khó lòng nghe lỏm được câu chuyện giữa hai người. Tuy vậy, nhiều năm theo hầu hạ Ông Hoàng giúp cha tôi hiểu ít nhiều tiếng Việt. Ông đã nghe được một phần câu chuyện nhưng chưa bao giờ tiết lộ lại bất kỳ điều gì trước khi lìa đời. Cha tôi đã đem những bí mật chôn giấu trong lòng nói lại với tôi vào giây phút cuối cùng. Ông không muốn mang theo gánh nặng lịch sử qua thế giới bên kia.” Ông Charles bày tỏ.

Bí ẩn của một triều đại

(Phần thuật chuyện sau đây được viết lại từ lời kể của ông Charles)

Cuộc gặp gỡ diễn ra khi Hàm Nghi đã đứng tuổi và trải qua nhiều năm thăng trầm trên đất người, còn Bảo Đại từ nhỏ đã sang Pháp học tập; nên cả hai phần nào đều tiếp cận những tư tưởng và lối sống tiến bộ của văn hóa phương Tây. Vì vậy, dù xuất thân đều là những người đứng đầu cao quý nhất của hoàng tộc và xét về gia phả thì Bảo Đại phải xưng tôn Hàm Nghi là Thái Thượng Hoàng, nhưng cuộc gặp gỡ đã diễn ra hết sức nhẹ nhàng đơn giản. Chỉ sau một số nghi thức chào hỏi thông thường, hai vị hoàng đế triều Nguyễn đã bắt đầu cuộc chuyện trò thân mật và ấm cúng, không nặng nề những lễ nghi phép tắc như ở quê nhà.

Bảo Đại lúc bấy giờ là một thiếu niên trẻ trung, tràn đầy nhiệt huyết và lòng tin. Hàm Nghi như nhìn thấy mình của bao nhiêu năm trước, thầm mong rằng tấm lòng tươi sáng và nhiệt thành ấy sẽ có thể đổi khác thế sự.

Sau khi chuẩn bị trà nước xong xuôi, người quản gia chỉ biết tiếng Pháp của Hàm Nghi nghiêm cẩn đứng sang một bên. Ông đặc biệt chú ý tới chiếc tráp gỗ đang đặt trên bàn. Nhiều năm hầu hạ Hàm Nghi, người quản gia chưa từng thấy qua chiếc tráp gỗ này.

Hàm Nghi nhìn người hầu cận thân tín với đôi mắt sáng quắc thước.

“Hãy giúp ta canh giữ bên ngoài.”

“Vâng, thưa ngài.”

Người quản gia cẩn thận bước lui, nhẹ nhàng đóng cánh cửa phòng đọc sách. Cuộc trò chuyện kéo dài hơn bốn tiếng đồng hồ, tưởng chừng sẽ không có người thứ ba hiểu được. Hàm Nghi vẫn ngỡ người hầu thân cận của mình không hề biết tiếng Việt vì họ chỉ luôn sử dụng tiếng Pháp với nhau. Nhưng không ngờ, sau gần nửa thế kỷ hầu hạ và cảm phục Hàm Nghi, người quản gia đã tự học được không ít ngôn ngữ bản xứ của chủ nhân mình. Và lúc này đây, ông đã vô tình nghe được những phần câu chuyện đứt quãng.

“Khởi đầu của sự sống… vạn vật đều ở trạng thái… là căn nguyên cho sự hình thành…”

“Đáng ra phải do chính tay Nhà vua đời trước truyền lại cho đời sau. Ngoài người kế vị ngai vàng không một ai được mảy may biết tới. Nhưng ta chưa kịp làm theo nghi lễ tổ tông thì đã trở thành kẻ lưu đày viễn xứ.”

“Nền độc lập của đất nước và vận mệnh của hoàng tộc đang nằm trong tay Ngài. Vật này là biểu tượng cho tất cả những điều ấy. Nay ta giao lại cho Ngài, khẩn xin Ngài hãy mang đặt ở một nơi bí mật. Nhất thiết không thể để biểu tượng của Quốc gia rơi vào tay ngoại bang…”

Thỉnh thoảng xen vào giữa cuộc trò chuyện là những khoảng lặng lạ lùng không rõ nguyên cớ. Lúc trời đã về chiều, ngày sắp tàn, Bảo Đại mới đứng dậy cáo từ.

Sau khi tiễn vị Hoàng đế An Nam ra về, người quản gia quay lại phòng đọc sách. Trong thư phòng sắp bị bóng tối nhá nhem chực chờ vây hãm, Hàm Nghi vẫn ngồi y tại chỗ, nét mặt đăm chiêu nhuốm vẻ u sầu.

Người quản gia nhẹ nhàng bước về phía chủ nhân, lo lắng hỏi:

“Thưa, Ngài vẫn ổn chứ?”

Hàm Nghi thoáng cười.

“Ta chỉ đang tự hỏi, liệu có phải mình vừa đưa ra một quyết định sai lầm?”

Người đứng dậy, xoay lưng chậm rãi bước ra cửa. Khi hình dáng Hàm Nghi đã hoàn toàn lẫn vào trong bóng tối, người quản gia nghe thấy giọng nói trầm trầm thốt ra những lời sau chót: “Dù vậy, cũng là chuyện không thể không làm.”

Lịch sử liệu có được giải mã?

Rất lâu về sau này, khi lần mò ghép nối tất cả những chi tiết lại với nhau, người quản gia mới phỏng đoán rằng, có lẽ Hàm Nghi đã giao lại một món đồ quý giá cho Bảo Đại. Nhưng vật ấy là vật gì, ý nghĩa lịch sử ra sao, sự liên đới với vận mệnh triều Nguyễn thế nào, thì ông hoàn toàn không biết.

Từ những thông tin còn quá nhiều ẩn khuất được ông Charles cung cấp, các nhà nghiên cứu đang bắt tay vào truy vấn lịch sử, lần lại những vết bụi mờ của quá khứ, mong tìm được mắt xích kết nối giữa các sự kiện, nhằm xác định bảo vật mà Hàm Nghi trao lại cho Bảo Đại là gì.

Một phân đoạn lịch sử đã được hé lộ, nhưng liệu sợi dây dẫn đường mong manh tới nơi sự thật bị cất giấu có thể giúp chúng ta tìm lại bảo vật thất lạc hay không? Mọi suy đoán đang còn nằm ở tương lai phía trước.

 

  Số lần xem: 2904

Comments Closed

Comments are closed.